Karadeniz’de ekmek pişirme taşı; Pileki

Anadolu’da dibleki (Konya) ve (Bursa) formları kayıtlı olan pilekinin bahsi Evliya Çelebi’nin Trabzon seyahatinde geçmektedir. Evliya Çelebi "Hamsinin kırk türlü yemeği olursa da, en lezzetlisi pileki denen toprak kaplar içinde yapılmaktadır’diyor.

Pileki, bileki veya pileki taşı, geçmişte Karadeniz bölgesinde mısır ekmeği veya yemek pişirmek için kullanılan yayvan kil veya taş çanak (Ordu, Giresun, Trabzon, Rize, Artvin). Pileki kilden pişirilerek yapılabileceği gibi yumuşak ve ateşe dayanıklı bir taştan oyularak da elde edilebilirdi. Rize’nin Taşköprü köyü ile İyidere ve Çayeli’nin Taşhane mahallelerinde pileki taşı ocakları bulunmaktadır. Pileki odun ateşi üzerine ters çevrilerek konulup kızdırıldıktan sonra içine mayasız mısır hamuru konulur ve pilekinin sıcaklığında ekmeğin pişmesi beklenirdi ki yaklaşık yarım saat kadar sürerdi.

Rize İyidere’deki Pileki mağarasını gezen gazeteciler, geçmişte insanların hangi şartlarda yaşadığını anlatan zorlukları gördü. Mağara bildiğiniz doğal buzdolabı gibiydi. Alt kısımlarında sular mini gölet oluşturmuştu. Mağara'da kayaları sökerek bileki taşını imal eden ustalar, pilekileri ekmek pişirmek isteyenlere satıyorlardı. İyidere ve köylerinde hemen hemen her evde plaki taşı bulunduğu ve mısır ekmeği pişirildiğini anlattılar.

Pileki Mağarasında giriş ücretli, ayrıca kalmak isteyenler içine bangola evleri bulunuyor. Turizma açılan pleki mağarasını her yıl çok sayıda yerli ve yabancı turisler tarafından ziyaret ediliyor.

Ocak içindeki Pileki Taşı görülüyor